MỐI LIÊN HỆ GIỮA VIÊM GAN B/C VÀ UNG THƯ GAN CÁCH DỰ PHÒNG VÀ ĐIỀU TRỊ
- Thứ ba - 30/12/2025 04:17
- In ra
- Đóng cửa sổ này
Viêm gan B (HBV) và viêm gan C (HCV) là những nguyên nhân hàng đầu dẫn đến ung thư gan (HCC) thông qua quá trình gây tổn thương gan mạn tính kéo dài. Tại Việt Nam, hơn 80% trường hợp ung thư gan có liên quan đến viêm gan B và khoảng 5% liên quan đến viêm gan C. Ước tính đến năm 2025, số ca ung thư gan liên quan đến HBV tại Việt Nam có thể lên tới 58.600 ca, tăng 60% so với năm 2005
Tuy nhiên nhiều người Việt Nam bị viêm gan B, C nhưng không biết mình bị mắc bệnh nên không tìm cách điều trị. Từ đó, bệnh âm thầm diễn tiến thành xơ gan, ung thư gan. Theo TS.BS Nguyễn Văn Vĩnh Châu - Phó giám đốc Sở Y tế TPHCM, Chủ tịch Liên chi hội truyền nhiễm TPHCM chia sẻ, chỉ có khoảng 10 - 20% số người nhiễm virus viêm gan B tại Việt Nam được chẩn đoán và chỉ có khoảng 30% số người được chẩn đoán được điều trị.
1. Cơ chế diễn tiến đến ung thư
Vi rút viêm gan không trực tiếp gây ung thư ngay lập tức mà qua một tiến trình kéo dài từ 20 đến 30 năm:
Tuy nhiên nhiều người Việt Nam bị viêm gan B, C nhưng không biết mình bị mắc bệnh nên không tìm cách điều trị. Từ đó, bệnh âm thầm diễn tiến thành xơ gan, ung thư gan. Theo TS.BS Nguyễn Văn Vĩnh Châu - Phó giám đốc Sở Y tế TPHCM, Chủ tịch Liên chi hội truyền nhiễm TPHCM chia sẻ, chỉ có khoảng 10 - 20% số người nhiễm virus viêm gan B tại Việt Nam được chẩn đoán và chỉ có khoảng 30% số người được chẩn đoán được điều trị.
1. Cơ chế diễn tiến đến ung thư
Vi rút viêm gan không trực tiếp gây ung thư ngay lập tức mà qua một tiến trình kéo dài từ 20 đến 30 năm:
- Viêm mạn tính: Vi rút tấn công và phá hủy tế bào gan, gây viêm liên tục.
- Xơ gan: Quá trình viêm khiến gan hình thành các mô sẹo (xơ hóa). Khoảng 20-30% người nhiễm HBV mạn tính sẽ tiến triển thành xơ gan.
- Đột biến gen: Đối với viêm gan B, vi rút có thể tích hợp mã di truyền của nó vào DNA của tế bào gan, gây ra các đột biến trực tiếp dẫn đến ung thư ngay cả khi chưa có xơ gan
2. Những con đường lây truyền chính
Virus viêm gan B, C có thể lây qua nhiều đường, phổ biến nhất là qua máu và dịch cơ thể. Một số con đường thường gặp bao gồm:
- Qua đường máu: truyền máu, dùng chung kim tiêm, dụng cụ y tế hoặc làm thủ thuật không vô khuẩn.
- Quan hệ tình dục không an toàn: có thể lây truyền qua tinh dịch hoặc dịch âm đạo khi có tổn thương niêm mạc.
- Từ mẹ sang con: nếu mẹ mang HBsAg dương tính và trẻ không được tiêm phòng đầy đủ sau sinh.
- Dùng chung đồ cá nhân: dao cạo, bàn chải đánh răng, dụng cụ làm móng có dính máu.
- Làm móng, xăm mình, đi spa: nếu dụng cụ không được tiệt trùng đúng chuẩn.
Đặc biệt, virus viêm gan B có thể tồn tại ngoài cơ thể đến 7 ngày và vẫn có khả năng lây nhiễm
3. Một số triệu chứng thường gặp của ung thư gan
- Mệt mỏi, chán ăn
- Cơn đau hạ sườn phải, tần suất và mức độ ngày càng tăng
- Gan to, có thể sờ thấy.
- Cổ trướng
- Ngứa ngáy da (do bilirubin trong máu tăng)
- Vàng da (gồm vàng da và kết mạc mắt)
- Nước tiểu sẫm, phân nhạt màu
- Xuất huyết bất thường (chảy máu lợi, vết bầm tím dưới da).
- Sụt cân nhanh không rõ nguyên nhân.
4. Cách dự phòng và điều trị Viêm gan B/C
4.1. Khi chưa mắc
- Tiêm vắc-xin (Viêm gan B):
+ Trẻ sơ sinh: Tiêm mũi đầu trong vòng 24 giờ sau sinh, tiếp tục các mũi tiếp theo theo lịch. Riêng đối với trẻ sinh ra từ mẹ mà xét nghiệm có HBsAg dương tính cần được dùng globulin miễn dịch kết hợp tiêm phòng vaccine trong vòng 24 giờ ngay sau khi sinh sẽ giúp giảm 95% khả năng lây truyền từ mẹ sang con
+ Người lớn/chưa nhiễm: Xét nghiệm trước, sau đó tiêm đủ phác đồ 3 mũi (0, 1, 6 tháng).
- Phòng tránh lây nhiễm
+ Đường máu: Không dùng chung bơm kim tiêm, dao cạo râu, bàn chải đánh răng, dụng cụ xăm/xỏ khuyên.
+ Đường tình dục: Chung thủy, sử dụng bao cao su.
+ Khám tiền hôn nhân
- Lối sống: Tập thể dục, ăn uống cân bằng, ngủ đủ giấc, tránh stress, hạn chế rượu bia, thuốc lá.
4.2. Khi đã mắc
- Đối với những người viêm gan virus B mạn tính mà chưa có chỉ định điều trị cần theo dõi thường xuyên cứ 3 - 6 tháng một lần bằng xét nghiệm ALT trong máu, tải lượng virus HBV DNA, αFP và siêu âm gan.
- Những người có nhiễm virus viêm gan B mạn tính không điều trị virus mà sạch HBsAg tự nhiên vẫn phải định kỳ 6 tháng siêu âm và xét nghiệm αFP để phát hiện ung thư gan giai đoạn sớm.
- Đối với các trường hợp mắc viêm gan B có chỉ định điều trị
+ Thuốc: Thường dùng thuốc uống kháng virus (Entecavir, Tenofovir...) để ức chế sự nhân lên của virus. Interferon (tiêm): Dùng cho trường hợp đặc biệt (đồng nhiễm HDV, không dung nạp thuốc uống).
3. Một số triệu chứng thường gặp của ung thư gan
- Mệt mỏi, chán ăn
- Cơn đau hạ sườn phải, tần suất và mức độ ngày càng tăng
- Gan to, có thể sờ thấy.
- Cổ trướng
- Ngứa ngáy da (do bilirubin trong máu tăng)
- Vàng da (gồm vàng da và kết mạc mắt)
- Nước tiểu sẫm, phân nhạt màu
- Xuất huyết bất thường (chảy máu lợi, vết bầm tím dưới da).
- Sụt cân nhanh không rõ nguyên nhân.
4. Cách dự phòng và điều trị Viêm gan B/C
4.1. Khi chưa mắc
- Tiêm vắc-xin (Viêm gan B):
+ Trẻ sơ sinh: Tiêm mũi đầu trong vòng 24 giờ sau sinh, tiếp tục các mũi tiếp theo theo lịch. Riêng đối với trẻ sinh ra từ mẹ mà xét nghiệm có HBsAg dương tính cần được dùng globulin miễn dịch kết hợp tiêm phòng vaccine trong vòng 24 giờ ngay sau khi sinh sẽ giúp giảm 95% khả năng lây truyền từ mẹ sang con
+ Người lớn/chưa nhiễm: Xét nghiệm trước, sau đó tiêm đủ phác đồ 3 mũi (0, 1, 6 tháng).
- Phòng tránh lây nhiễm
+ Đường máu: Không dùng chung bơm kim tiêm, dao cạo râu, bàn chải đánh răng, dụng cụ xăm/xỏ khuyên.
+ Đường tình dục: Chung thủy, sử dụng bao cao su.
+ Khám tiền hôn nhân
- Lối sống: Tập thể dục, ăn uống cân bằng, ngủ đủ giấc, tránh stress, hạn chế rượu bia, thuốc lá.
4.2. Khi đã mắc
- Đối với những người viêm gan virus B mạn tính mà chưa có chỉ định điều trị cần theo dõi thường xuyên cứ 3 - 6 tháng một lần bằng xét nghiệm ALT trong máu, tải lượng virus HBV DNA, αFP và siêu âm gan.
- Những người có nhiễm virus viêm gan B mạn tính không điều trị virus mà sạch HBsAg tự nhiên vẫn phải định kỳ 6 tháng siêu âm và xét nghiệm αFP để phát hiện ung thư gan giai đoạn sớm.
- Đối với các trường hợp mắc viêm gan B có chỉ định điều trị
+ Thuốc: Thường dùng thuốc uống kháng virus (Entecavir, Tenofovir...) để ức chế sự nhân lên của virus. Interferon (tiêm): Dùng cho trường hợp đặc biệt (đồng nhiễm HDV, không dung nạp thuốc uống).
- + Uống thuốc đúng phác đồ, không tự ý ngưng, tái khám đều đặn.
- Viêm gan C cấp tính: 20-30% có thể tự khỏi
- Viêm gan C mạn tính: Dùng thuốc kháng virus trực tiếp (DAA) như Daclatasvir, Sofosbuvir, Ledipasvir/sofosbuvir... (thường 8-12 tuần), tỷ lệ khỏi trên 90%. Vẫn có nguy cơ tái nhiễm sau điều trị thành công nên cần khám lại định kỳ 6 tháng – 1 năm/lần
Tóm lại Viêm gan B/C, nhất là tình trạng mạn tính có thể dẫn đến xơ gan, ung thư gan. Hầu hết các biểu hiện của ung thư gan chỉ xuất hiện rõ rệt khi khối u đã lớn hoặc đang ở giai đoạn cuối. Do đó, việc chủ động làm xét nghiệm viêm gan B/C, tầm soát ung thư sớm, tiêm phòng viêm gan B là vô cùng cần thiết. Người dân nên đi khám định kì 6-12 tháng một lần để phát hiện sớm các tổn thương bất thường. Bệnh viện Ung bướu tỉnh Bắc Ninh là cơ sở khám chữa bệnh uy tín, có kinh nghiệm nhiều năm trong việc tầm soát và điều trị viêm gan B/C cũng như ung thư gan. Với đội ngũ y bác sĩ hàng đầu, cơ sở vật chất hiện đại, trang thiết bị tiên tiến, cùng sự tận tâm phục vụ, bệnh viện cam kết mang đến dịch vụ chăm sóc sức khỏe toàn diện và chất lượng, xứng đáng là địa chỉ khám chữa bệnh tin cậy cho người bệnh gần xa.
Nguồn tài liệu tham khảo
1. Báo sức khỏe đời sống
2. Cancer Council Victoria
3. Medical cancer Vietnam
- Viêm gan C mạn tính: Dùng thuốc kháng virus trực tiếp (DAA) như Daclatasvir, Sofosbuvir, Ledipasvir/sofosbuvir... (thường 8-12 tuần), tỷ lệ khỏi trên 90%. Vẫn có nguy cơ tái nhiễm sau điều trị thành công nên cần khám lại định kỳ 6 tháng – 1 năm/lần
Tóm lại Viêm gan B/C, nhất là tình trạng mạn tính có thể dẫn đến xơ gan, ung thư gan. Hầu hết các biểu hiện của ung thư gan chỉ xuất hiện rõ rệt khi khối u đã lớn hoặc đang ở giai đoạn cuối. Do đó, việc chủ động làm xét nghiệm viêm gan B/C, tầm soát ung thư sớm, tiêm phòng viêm gan B là vô cùng cần thiết. Người dân nên đi khám định kì 6-12 tháng một lần để phát hiện sớm các tổn thương bất thường. Bệnh viện Ung bướu tỉnh Bắc Ninh là cơ sở khám chữa bệnh uy tín, có kinh nghiệm nhiều năm trong việc tầm soát và điều trị viêm gan B/C cũng như ung thư gan. Với đội ngũ y bác sĩ hàng đầu, cơ sở vật chất hiện đại, trang thiết bị tiên tiến, cùng sự tận tâm phục vụ, bệnh viện cam kết mang đến dịch vụ chăm sóc sức khỏe toàn diện và chất lượng, xứng đáng là địa chỉ khám chữa bệnh tin cậy cho người bệnh gần xa.
Nguồn tài liệu tham khảo
1. Báo sức khỏe đời sống
2. Cancer Council Victoria
3. Medical cancer Vietnam